اگر یک کارخانه یا مجموعه صنعتی برای تولید برق خورشیدی سرمایه گذاری کند، لزوما تمام برق تولید شده را خودش مصرف نمی کند. بخشی از برق می تواند برای تامین مصرف داخلی مجموعه استفاده شود و در صورت وجود شرایط لازم، برق تولیدی مازاد نیز از طریق سازوکارهای مربوط به خرید تضمینی به فروش برسد.
اما سوال اصلی این است: تعرفه خرید تضمینی برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ چقدر است و برای فروش برق نیروگاه خورشیدی چه مراحلی باید طی شود؟
در این مقاله، شرایط خرید تضمینی برق، نرخ های اعلام شده، نقش ساتبا، مراحل دریافت مجوز و نکاتی را که صاحبان کارخانه ها و سرمایه گذاران باید قبل از احداث نیروگاه در نظر بگیرند، بررسی می کنیم.
خرید تضمینی برق خورشیدی چیست؟
خرید تضمینی برق، یکی از سازوکارهای حمایتی برای توسعه نیروگاه های انرژی تجدیدپذیر در ایران است. در این مدل، برق تولید شده توسط نیروگاه های واجد شرایط، بر اساس قرارداد و نرخ های مصوب خریداری می شود.
سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق یا ساتبا نقش اصلی را در سیاست گذاری و اجرای این طرح بر عهده دارد.
مزیت مهم این مدل برای سرمایه گذار این است که فروش برق نیروگاه صرفا به پیدا کردن خریدار در بازار آزاد وابسته نیست و درآمد حاصل از تولید برق می تواند بر اساس قرارداد و ضوابط مصوب محاسبه شود.
برای یک مجموعه صنعتی، این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درآمد حاصل از فروش برق می تواند در کنار صرفه جویی ناشی از مصرف برق خورشیدی، به بهبود اقتصاد پروژه کمک کند.
تعرفه خرید تضمینی برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
نرخ خرید تضمینی برق تجدیدپذیر هر سال بر اساس مصوبات و ضوابط جدید تعیین می شود. در سال ۱۴۰۵ نیز نرخ های جدید برای نیروگاه های تجدیدپذیر اعلام شده است.
بر اساس گزارش های منتشر شده از ضوابط سال ۱۴۰۵، نرخ پایه خرید تضمینی برق برای نیروگاه های خورشیدی تا ظرفیت ۲۰۰ کیلووات و همچنین نیروگاه های دارای ذخیره ساز متفاوت است. برای نیروگاه های دارای سیستم ذخیره ساز، نرخ بالاتری در نظر گرفته شده است.
| نوع نیروگاه خورشیدی | نرخ پایه خرید تضمینی در سال ۱۴۰۵ |
|---|---|
| تا ۲۰۰ کیلووات | ۵۸,۵۴۰ ریال به ازای هر کیلووات ساعت |
| تا ۲۰۰ کیلووات مجهز به ذخیره ساز | ۹۱,۱۶۹ ریال به ازای هر کیلووات ساعت |
| بیش از ۲۰۰ کیلووات تا ۱ مگاوات | ۴۶,۳۸۶ ریال به ازای هر کیلووات ساعت |
نکته مهم: ارقام فوق نرخ پایه هستند و محاسبه نهایی درآمد نیروگاه باید بر اساس قرارداد، ضوابط اجرایی، تعدیلات و شرایط فنی پروژه انجام شود. همچنین به دلیل تغییرات و ابلاغیه های سالانه، بهتر است قبل از تصمیم نهایی برای سرمایه گذاری، آخرین نسخه مصوبه و شرایط قرارداد از مراجع رسمی بررسی شود.
چرا نیروگاه مجهز به باتری تعرفه بالاتری دارد؟
یکی از تغییرات مهم در ضوابط جدید، توجه بیشتر به نیروگاه های مجهز به سیستم ذخیره ساز انرژی است.
باتری می تواند بخشی از انرژی تولید شده در طول روز را ذخیره کند تا امکان مدیریت بهتر تولید و مصرف برق فراهم شود. به همین دلیل، برای نیروگاه های خورشیدی دارای ذخیره ساز، نرخ خرید بالاتری نسبت به نیروگاه های معمولی در نظر گرفته شده است.
البته استفاده از باتری به معنی افزایش خودکار سودآوری پروژه نیست. هزینه خرید، نصب، نگهداری و تعویض احتمالی باتری باید در محاسبات اقتصادی پروژه لحاظ شود.
آیا تعرفه خرید تضمینی در تمام سال های قرارداد ثابت است؟
خیر.
یکی از نکات مهمی که هنگام محاسبه درآمد نیروگاه خورشیدی باید در نظر گرفت، این است که نباید صرفا نرخ پایه فعلی را در تمام سال های قرارداد ضرب کرد و درآمد ۲۰ ساله را به دست آورد.
در ضوابط خرید تضمینی، سازوکارهایی مانند ضریب تعدیل و ضریب دوره در نظر گرفته شده است. برای برخی نیروگاه ها، در ابتدای سال های هشتم، دوازدهم و شانزدهم قرارداد، ضریب دوره اعمال می شود.
بنابراین، محاسبه دقیق درآمد و بازگشت سرمایه نیروگاه باید بر اساس فرمول های قرارداد و شرایط مصوب انجام شود، نه صرفا با ضرب نرخ امروز در تولید سالانه نیروگاه.
این موضوع برای کارخانه هایی که قصد سرمایه گذاری در یک نیروگاه ۱۰، ۲۰۰ یا چندصد کیلوواتی را دارند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نرخ فروش برق تنها یکی از عوامل تعیین کننده بازگشت سرمایه است.
چه ظرفیتی برای نیروگاه خورشیدی یک کارخانه مناسب است؟
ظرفیت نیروگاه خورشیدی را نمی توان صرفا بر اساس مساحت سقف کارخانه تعیین کرد.
مواردی مانند:
- میزان مصرف برق کارخانه
- دیماند و ظرفیت انشعاب
- ساعات مصرف
- فضای قابل استفاده برای نصب پنل
- ظرفیت قابل اتصال به شبکه
- میزان تابش خورشیدی منطقه
- هدف پروژه؛ خودمصرفی یا فروش برق
- امکان استفاده از سیستم ذخیره ساز
باید قبل از طراحی نهایی بررسی شوند.
برای نیروگاه هایی که روی انشعاب احداث می شوند، در ضوابط جدید ظرفیت مجاز احداث نیروگاه خورشیدی می تواند تا دو برابر ظرفیت انشعاب و حداکثر ۴۰۰ کیلووات باشد؛ البته رعایت الزامات فنی و حفاظتی اتصال به شبکه ضروری است.
بنابراین، پیشنهاد می شود قبل از خرید پنل و تجهیزات، ظرفیت نیروگاه توسط یک مجموعه متخصص بررسی و بر اساس شرایط واقعی کارخانه تعیین شود.
مجوز نیروگاه خورشیدی را از کجا دریافت کنیم؟
مسیر دریافت مجوز به نوع و ظرفیت پروژه بستگی دارد و فرآیندهای اجرایی ممکن است با توجه به نوع نیروگاه و محل اتصال به شبکه متفاوت باشد.
در پروژه های نیروگاهی، متقاضی باید از مسیرهای رسمی مربوط به درگاه ملی مجوزها و سامانه های تخصصی ساتبا اقدام کند.
همچنین برای اتصال نیروگاه به شبکه، بررسی ظرفیت شبکه و دریافت مجوز اتصال از مراجع مربوط به شبکه برق ضروری است.
بنابراین بهتر است این تصور وجود نداشته باشد که تنها با خرید تجهیزات و نصب پنل می توان برق را به شبکه فروخت. پیش از شروع عملیات اجرایی، باید وضعیت مجوزها، اتصال به شبکه و قرارداد فروش برق مشخص شده باشد.
مراحل دریافت مجوز و قرارداد خرید تضمینی برق
به صورت کلی، مسیر اجرای پروژه را می توان در چند مرحله خلاصه کرد:
مرحله اول: بررسی امکان اجرای پروژه
ابتدا باید ظرفیت نیروگاه، محل نصب، وضعیت زمین یا سقف، میزان تابش، ظرفیت انشعاب و امکان اتصال به شبکه بررسی شود.
مرحله دوم: دریافت مجوز احداث
متقاضی باید درخواست خود را از طریق مسیرهای رسمی تعیین شده برای پروژه ثبت کند و مدارک مورد نیاز را ارائه دهد.
مرحله سوم: بررسی اتصال به شبکه
یکی از مهم ترین مراحل پروژه، بررسی امکان اتصال نیروگاه به شبکه برق است. ظرفیت شبکه، نقطه اتصال و تجهیزات مورد نیاز در این مرحله بررسی می شوند.
مرحله چهارم: دریافت مجوزها و انعقاد قرارداد
پس از طی مراحل اداری و فنی، مجوزهای لازم دریافت و در صورت احراز شرایط، قرارداد خرید تضمینی برق منعقد می شود.
مرحله پنجم: احداث نیروگاه
پس از مشخص شدن وضعیت مجوزها و قرارداد، عملیات اجرایی شامل نصب پنل های خورشیدی، اینورتر، سازه، تابلوهای حفاظتی، کابل ها و سایر تجهیزات انجام می شود.
مرحله ششم: تست و اتصال به شبکه
پس از تکمیل نیروگاه، تجهیزات مورد بررسی و تست قرار می گیرند و در صورت تایید فنی، فرآیند اتصال نیروگاه به شبکه انجام می شود.
مرحله هفتم: شروع تولید و فروش برق
پس از بهره برداری و تکمیل فرآیندهای مربوط به اندازه گیری و تایید تولید، برق تولید شده مطابق شرایط قرارداد خریداری و درآمد نیروگاه محاسبه می شود.
در پروژه های کوچک مقیاس و انشعابی نیز شرکت های توزیع برق استان ها نقش مهمی در فرآیند بررسی، تست و اتصال نیروگاه دارند.
آیا استفاده از باتری برای فروش برق خورشیدی به صرفه است؟
استفاده از سیستم ذخیره ساز می تواند مزایایی مانند افزایش انعطاف پذیری سیستم و امکان مدیریت بهتر انرژی تولید شده را به همراه داشته باشد.
از طرف دیگر، باتری هزینه اولیه پروژه را افزایش می دهد و طول عمر آن نیز محدود است. بنابراین نمی توان صرفا به دلیل بالاتر بودن تعرفه خرید تضمینی، نتیجه گرفت که نیروگاه مجهز به باتری همیشه گزینه اقتصادی تری است.
برای تصمیم گیری باید حداقل این موارد محاسبه شوند:
- هزینه پنل و تجهیزات خورشیدی
- هزینه سیستم ذخیره ساز
- ظرفیت و نوع باتری
- هزینه نصب و راه اندازی
- هزینه نگهداری
- درآمد سالانه فروش برق
- میزان تولید سالانه
- افت تولید پنل ها
- هزینه تعویض احتمالی باتری
- دوره بازگشت سرمایه
به همین دلیل، محاسبه اقتصادی باید برای هر پروژه به صورت جداگانه انجام شود.
آیا برای احداث نیروگاه خورشیدی تسهیلات مالی وجود دارد؟
در سال های اخیر، برای توسعه نیروگاه های تجدیدپذیر، مدل های مختلف تامین مالی و تسهیلات از سوی نهادهای مختلف مطرح و ارائه شده است.
با این حال، شرایط وام، نرخ سود، سقف تسهیلات، میزان آورده و شرایط دریافت آن می تواند در دوره های مختلف تغییر کند.
بنابراین بهتر است در زمان تهیه طرح توجیهی نیروگاه، تسهیلات موجود در همان مقطع بررسی شود و صرفا بر اساس یک رقم ثابت در مقالات قدیمی تصمیم گیری نشود.
فروش برق خورشیدی برای کارخانه چه مزیتی دارد؟
برای یک کارخانه، احداث نیروگاه خورشیدی می تواند تنها به معنی فروش برق نباشد.
اگر برق تولیدی در محل مصرف شود، کارخانه می تواند بخشی از نیاز خود را از انرژی خورشیدی تامین کند و در نتیجه وابستگی به شبکه کاهش پیدا کند.
از طرف دیگر، در صورت وجود شرایط لازم برای فروش برق، انرژی تولیدی مازاد نیز می تواند به عنوان یک جریان درآمدی برای پروژه در نظر گرفته شود.
به همین دلیل، قبل از احداث نیروگاه باید مشخص شود که مدل اقتصادی مناسب برای کارخانه کدام است:
خودمصرفی، فروش برق، یا ترکیبی از هر دو.
این تصمیم می تواند روی ظرفیت نیروگاه، نوع تجهیزات، سیستم ذخیره ساز و حتی نحوه طراحی پروژه تاثیر مستقیم داشته باشد.
جمع بندی
تعرفه خرید تضمینی برق خورشیدی یکی از عوامل مهم در محاسبه اقتصادی احداث نیروگاه در ایران است، اما تنها عامل تعیین کننده سودآوری پروژه نیست.
در سال ۱۴۰۵ نرخ های جدیدی برای خرید تضمینی برق نیروگاه های تجدیدپذیر اعلام شده و برای نیروگاه های خورشیدی مجهز به سیستم ذخیره ساز نیز نرخ بالاتری در نظر گرفته شده است.
با این حال، پیش از سرمایه گذاری باید ظرفیت مناسب نیروگاه، امکان اتصال به شبکه، هزینه تجهیزات، نرخ خرید برق، شرایط قرارداد، هزینه نگهداری و دوره بازگشت سرمایه به صورت همزمان بررسی شوند.
برای کارخانه ها و واحدهای صنعتی، بهترین تصمیم معمولا زمانی گرفته می شود که پروژه صرفا بر اساس «قیمت پنل» یا «تعرفه فروش برق» ارزیابی نشود و یک مطالعه اقتصادی و فنی کامل برای آن انجام شود.
در نهایت، چون نرخ ها و ضوابط خرید تضمینی برق ممکن است با مصوبات جدید تغییر کنند، توصیه می شود پیش از عقد قرارداد یا شروع عملیات اجرایی، آخرین مقررات و اطلاعیه های ساتبا و مراجع ذی ربط بررسی شود.
نکته: این مقاله بر اساس ضوابط و اطلاعات منتشر شده درباره خرید تضمینی برق تجدیدپذیر در سال ۱۴۰۵ تدوین شده است. ارقام و شرایط قرارداد ممکن است بر اساس آخرین ابلاغیه ها، نوع پروژه، ظرفیت نیروگاه و شرایط اتصال به شبکه تغییر کند.
سوالات متداول
۱. تعرفه خرید تضمینی برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
تعرفه بر اساس ظرفیت نیروگاه، نوع پروژه و داشتن یا نداشتن سیستم ذخیره ساز تعیین می شود و باید آخرین نرخ اعلامی ساتبا بررسی شود.
۲. چه نهادی برق خورشیدی را خریداری می کند؟
ساتبا متولی اصلی طرح های خرید تضمینی برق تجدیدپذیر است.
۳. آیا کارخانه ها می توانند برق خورشیدی خود را بفروشند؟
بله، در صورت دریافت مجوزهای لازم و تایید امکان اتصال نیروگاه به شبکه.
۴. آیا نیروگاه مجهز به باتری تعرفه بیشتری دارد؟
در برخی طرح ها بله؛ نیروگاه های دارای ذخیره ساز می توانند از نرخ بالاتری برخوردار شوند.
۵. آیا تعرفه خرید تضمینی در تمام مدت قرارداد ثابت است؟
خیر، محاسبه درآمد می تواند تحت تاثیر ضرایب تعدیل و شرایط قرارداد قرار بگیرد.
۶. برای فروش برق خورشیدی چه مجوزهایی لازم است؟
مجوزها به ظرفیت و نوع پروژه بستگی دارند و معمولا شامل مجوز احداث و تاییدیه اتصال به شبکه می شوند.
۷. آیا احداث نیروگاه خورشیدی برای کارخانه به صرفه است؟
بسته به ظرفیت نیروگاه، میزان تولید، هزینه تجهیزات، تعرفه فروش و شرایط مصرف کارخانه متفاوت است و باید به صورت اقتصادی بررسی شود.
