تکلیف قانونی صنایع نیروگاه تجدیدپذیر بر اساس قدرت مصرف، نوع فعالیت واحد صنعتی و مقررات اجرایی مربوط تعیین می شود. بر اساس قوانین مربوط، برخی صنایع موظف هستند بخشی از برق مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تامین کنند. اما این الزام شامل کدام کارخانه ها می شود، عدم اجرای آن چه پیامدهایی دارد و آیا برای عمل به قانون حتما باید نیروگاه خورشیدی احداث کرد؟ در این مقاله، شرایط ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان و ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق را بررسی می کنیم.
۱. تکلیف قانونی صنایع نیروگاه تجدیدپذیر چیست و شامل چه کارخانه هایی می شود؟
در قوانین مرتبط با تامین برق صنایع، دو حکم مهم وجود دارد که نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند:
- ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان: واحدهای صنعتی با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات را مشمول الزام تامین بخشی از برق مورد نیاز سالانه از منابع تجدیدپذیر می کند.
- ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق: تکالیف جداگانه ای برای صنایع انرژی بر، از جمله صنایع فولادی، آلومینیوم، مس، معدنی، پالایشگاهی و پتروشیمی تعیین کرده است.
بنابراین، صرف اینکه کارخانه شما یک واحد صنعتی است یا در شهرک صنعتی قرار دارد، برای تعیین تکلیف قانونی آن کافی نیست. باید قدرت مصرف و نوع فعالیت کارخانه بررسی شود.
اگر قدرت مصرف واحد صنعتی بیش از یک مگاوات باشد، لازم است وضعیت آن از نظر ماده ۱۶ بررسی شود. اگر کارخانه در گروه صنایع انرژی بر قرار دارد، تکالیف ماده ۴ و آیین نامه اجرایی مربوط به آن نیز اهمیت پیدا می کند.
۲. ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان و تکلیف قانونی صنایع
ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان، صنایع با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات را موظف کرده است بخشی از برق مورد نیاز سالانه خود را از طریق نیروگاه های تجدیدپذیر تامین کنند.
در متن اولیه قانون، سهم تامین برق تجدیدپذیر در سال اول یک درصد تعیین شده و این سهم باید در پایان سال پنجم به حداقل پنج درصد برسد. در نتیجه، درصد الزام برای همه سال ها یکسان نیست و باید سال اجرای قانون و ضوابط اجرایی جاری بررسی شود.
طبق گزارش منتشرشده در مهر ۱۴۰۵، برای دوره آبان همان سال، تعرفه برق تجدیدپذیر برای صنایع مشمولی که سهم چهار درصدی خود را تامین نکرده بودند، اعلام شده است. بنابراین، هنگام محاسبه تعهد فعلی کارخانه باید آخرین درصد و تعرفه ابلاغی ملاک قرار گیرد.
اگر کارخانه سهم قانونی را تامین نکند چه می شود؟
بر اساس ماده ۱۶ و آیین نامه اجرایی آن، در صورت تامین نشدن سهم مشمول از برق تجدیدپذیر، مابه التفاوت مربوط می تواند با تعرفه برق تجدیدپذیر محاسبه و در قبض برق لحاظ شود.
این هزینه با تعرفه عادی مصرف برق یکسان نیست و مبلغ آن می تواند با توجه به نرخ اعلام شده برای دوره مربوط تغییر کند.
به همین دلیل، مدیر کارخانه باید پیش از تصمیم گیری، میزان مصرف مشمول، سهم قانونی همان سال و تعرفه ابلاغی را بررسی کند. برای برآورد دقیق هزینه نیز بهتر است اطلاعات قبض برق و وضعیت فعلی تامین برق تجدیدپذیر واحد در اختیار کارشناس قرار گیرد.
۳. آیا برای اجرای ماده ۱۶ حتما باید نیروگاه خورشیدی ساخت؟
خیر. احداث نیروگاه یکی از مسیرهای تامین برق تجدیدپذیر است، اما آیین نامه اجرایی ماده ۱۶ امکان استفاده از روش های دیگری را نیز پیش بینی کرده است.
روش های قابل بررسی عبارتند از:
- احداث نیروگاه تجدیدپذیر و تامین سهم مشمول از تولید آن
- خرید برق تجدیدپذیر از طریق سازوکارهای مجاز بورس انرژی
- استفاده از قراردادهای مجاز با تولیدکنندگان برق تجدیدپذیر
برای اجرای تکلیف قانونی صنایع نیروگاه تجدیدپذیر، کارخانه ها می توانند احداث نیروگاه یا خرید برق تجدیدپذیر از مسیرهای مجاز را بررسی کنند.
خرید برق از تابلوی سبز بورس انرژی
تابلوی برق سبز بورس انرژی یکی از مسیرهای تامین برق تجدیدپذیر است. صنایع مشمول می توانند در چارچوب مقررات مربوط، برق تجدیدپذیر مورد نیاز خود را از این بازار تامین کنند.
این روش برای کارخانه هایی که امکان احداث نیروگاه در محل ندارند یا نمی خواهند مستقیما وارد سرمایه گذاری و بهره برداری از نیروگاه شوند، قابل بررسی است.
با این حال، پیش از خرید باید از قابل قبول بودن روش انتخابی برای تعهد قانونی واحد، نحوه ثبت خرید و میزان برق قابل احتساب اطمینان حاصل شود.
۴. ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق چه تکلیفی تعیین کرده است؟
ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق، تکلیف جداگانه ای برای صنایع انرژی بر تعیین کرده است.
طبق متن قانون، این صنایع موظف بودند تا پایان سال ۱۴۰۴، حداقل ۹۰۰۰ مگاوات نیروگاه حرارتی با بازدهی حداقل ۵۵ درصد و ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر و پاک از منابع داخلی خود احداث کنند.
در صورت اجرا نشدن تکلیف، تامین برق این صنایع در شرایط کمبود برق در اولویت مدیریت مصرف وزارت نیرو قرار می گیرد.
مهلت تعیین شده در قانون سپری شده است؛ بنابراین وضعیت تحقق تعهدات، برنامه زمان بندی مصوب و مقررات اجرایی جاری برای هر صنعت اهمیت دارد. نباید بدون بررسی آخرین وضعیت رسمی، فرض کرد که تمام صنایع انرژی بر شرایط یکسانی دارند یا نتیجه حقوقی مشابهی برای همه آنها ایجاد شده است.
آیا احداث نیروگاه می تواند به کاهش محدودیت برق کمک کند؟
بله، اما میزان اثر آن به قانون مربوط، نوع نیروگاه، میزان تولید، نحوه اتصال و مقررات اجرایی بستگی دارد.
آیین نامه اجرایی ماده ۴ برای برق تولیدی نیروگاه های مشمول، سازوکارهایی در زمینه مصرف برق تولیدی، فروش مازاد و خروج متناسب از برنامه های مدیریت مصرف پیش بینی کرده است. این موضوع به معنی معافیت نامحدود و خودکار کل کارخانه از تمام محدودیت های برق نیست.
برای مشخص شدن میزان برق قابل استفاده یا برخوردار از مزایای قانونی، باید ظرفیت نیروگاه و شرایط واحد صنعتی بررسی شود.
۵. یک مثال عددی برای محاسبه سهم برق تجدیدپذیر
فرض کنیم کارخانه ای سالانه ۱۰ میلیون کیلووات ساعت برق مصرف می کند و برای نمونه، سهم مشمول آن چهار درصد تعیین شده است.
در این حالت:
- مصرف سالانه کارخانه: ۱۰ میلیون کیلووات ساعت
- سهم فرضی چهار درصدی: ۴۰۰ هزار کیلووات ساعت در سال
اگر تولید ویژه نیروگاه در محل پروژه حدود ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ کیلووات ساعت به ازای هر کیلووات ظرفیت در سال باشد، برای تولید این میزان انرژی به صورت تقریبی به نیروگاهی با ظرفیت حدود ۲۲۲ تا ۲۵۰ کیلووات نیاز است.
این محاسبه صرفا یک برآورد اولیه است. تولید واقعی به موقعیت جغرافیایی، جهت و زاویه نصب پنل ها، سایه، دما، تلفات تجهیزات و شرایط بهره برداری وابسته است.
همچنین ظرفیت نیروگاه باید بر اساس سهم قانونی قابل احتساب، شرایط اتصال و ضوابط تایید تولید تعیین شود؛ نه فقط بر اساس یک عدد تقریبی از تولید سالانه.
۶. سه راه برای اجرای تکلیف قانونی صنایع
کارخانه ها می توانند پس از بررسی شرایط خود، گزینه های مختلف را از نظر هزینه، زمان اجرا و مزایای بلندمدت مقایسه کنند.
راه اول: احداث نیروگاه خورشیدی روی سقف سوله
در این روش، کارخانه از فضای قابل استفاده سقف سوله یا سایر بخش های مناسب برای نصب پنل های خورشیدی بهره می برد.
مزیت این گزینه آن است که نیروگاه به یک دارایی مولد تبدیل می شود و در کنار تامین برق تجدیدپذیر، می تواند در شرایط مناسب به کاهش خرید برق از شبکه کمک کند.
پیش از اجرا باید استحکام سقف، وضعیت سازه، سایه اندازی، ظرفیت اتصال و الگوی مصرف برق بررسی شود.
راه دوم: احداث نیروگاه در محل دیگری
اگر فضای کافی روی سقف یا زمین کارخانه وجود نداشته باشد، امکان بررسی احداث نیروگاه در محل دیگری نیز مطرح است.
در این حالت، مالکیت نیروگاه، نحوه انتقال برق، شرایط قرارداد و امکان احتساب تولید آن برای واحد صنعتی باید مطابق مقررات مربوط بررسی شود.
این گزینه ممکن است برای کارخانه هایی مناسب باشد که فضای محدود دارند یا قصد دارند پروژه ای با ظرفیت بالاتر اجرا کنند.
راه سوم: خرید برق تجدیدپذیر
کارخانه می تواند در صورت احراز شرایط قانونی، از سازوکارهای مجاز خرید برق تجدیدپذیر استفاده کند.
این مسیر نیاز به سرمایه گذاری مستقیم برای ساخت نیروگاه را کاهش می دهد، اما هزینه خرید برق و شرایط قرارداد باید با هزینه احداث و بهره برداری از نیروگاه مقایسه شود.
انتخاب میان این سه مسیر به سرمایه در دسترس، فضای نصب، میزان مصرف، زمان مورد نیاز برای اجرا و شرایط قانونی کارخانه بستگی دارد.
۷. آیا احداث نیروگاه خورشیدی از نظر اقتصادی هم توجیه دارد؟
تصمیم گیری صرفا بر اساس تکلیف قانونی، تصویر کاملی از هزینه و فایده پروژه ارائه نمی دهد. بهتر است علاوه بر سهم قانونی، اثر نیروگاه بر هزینه برق و عملکرد کارخانه نیز محاسبه شود.
برای ارزیابی اقتصادی باید موارد زیر بررسی شوند:
- هزینه خرید تجهیزات و اجرای نیروگاه
- میزان تولید سالانه برق
- سهم تولید قابل استفاده در کارخانه
- هزینه برق خریداری شده از شبکه
- هزینه تعمیر و نگهداری
- امکان فروش یا استفاده از برق مازاد طبق مقررات
- هزینه تامین مالی و زمان بازگشت سرمایه
- اثر احتمالی مقررات مدیریت مصرف بر پروژه
برای مثال، کارخانه ای که در ساعات تابش خورشید مصرف برق بالایی دارد، ممکن است بتواند بخش بیشتری از برق تولیدی را مستقیما مصرف کند. در مقابل، برای کارخانه ای با مصرف پایین در ساعات روز، بررسی نحوه استفاده از برق مازاد اهمیت بیشتری خواهد داشت.
به همین دلیل، بهتر است پیش از تعیین ظرفیت نیروگاه، هم سهم قانونی و هم ظرفیت اقتصادی پروژه محاسبه شود.
۸. پیش از اقدام چه اطلاعاتی باید بررسی شود؟
برای مشخص شدن تکلیف قانونی و ظرفیت مناسب نیروگاه، جمع آوری اطلاعات زیر ضروری است:
۱. قدرت مصرف ثبت شده برای انشعاب کارخانه
۲. نوع فعالیت و گروه صنعتی
۳. میزان مصرف برق در دوره های مختلف سال
۴. سهم قانونی قابل اعمال در سال جاری
۵. میزان برق تجدیدپذیر تامین شده و تایید شده تا امروز
۶. تعرفه برق تجدیدپذیر ابلاغی برای دوره مربوط
۷. فضای قابل استفاده روی سقف یا زمین
۸. شرایط اتصال نیروگاه به شبکه
۹. امکان استفاده از بورس انرژی یا قراردادهای مجاز
۱۰. وضعیت مشمولیت کارخانه از نظر ماده ۴ و برنامه های مدیریت مصرف
با این اطلاعات می توان مشخص کرد که چه مقدار از تعهد باقی مانده است، چه ظرفیتی برای تامین آن لازم است و کدام روش از نظر اقتصادی و اجرایی مناسب تر خواهد بود.
جدول مقایسه تکلیف قانونی صنایع
| موضوع مقایسه | ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان | ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق |
|---|---|---|
| مشمولان | صنایع با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات | صنایع انرژی بر مشمول قانون |
| نوع تکلیف | تامین بخشی از برق سالانه از منابع تجدیدپذیر | احداث نیروگاه های حرارتی و تجدیدپذیر طبق تکلیف قانونی |
| سهم یا ظرفیت قانونی | در متن اولیه، از ۱ درصد در سال اول تا حداقل ۵ درصد در پایان سال پنجم | ۹۰۰۰ مگاوات نیروگاه حرارتی و ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر تا پایان سال ۱۴۰۴ |
| روش اجرای تکلیف | احداث نیروگاه یا استفاده از روش های مجاز تامین برق تجدیدپذیر | اجرای تعهد نیروگاهی طبق قانون و مقررات مربوط |
| پیامد عدم اجرا | امکان محاسبه کسری سهم با تعرفه برق تجدیدپذیر، طبق ضوابط اجرایی | قرار گرفتن تامین برق صنعت در اولویت برنامه های مدیریت مصرف در شرایط کمبود، طبق قانون |
| نکته مهم | درصد و تعرفه قابل اعمال باید برای دوره جاری بررسی شود | وضعیت اجرای |
جمع بندی
تکلیف قانونی صنایع نیروگاه تجدیدپذیر برای تمام صنایع یکسان نیست. ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان، صنایع با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات را مشمول تامین بخشی از برق سالانه از منابع تجدیدپذیر می کند؛ در حالی که ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق، تکالیف جداگانه ای برای صنایع انرژی بر تعیین کرده است.
برای برخی واحدها، تامین نشدن سهم مشمول می تواند به محاسبه تعرفه برق تجدیدپذیر منجر شود. برای صنایع انرژی بر نیز وضعیت اجرای تعهدات نیروگاهی و ضوابط مدیریت مصرف باید به صورت جداگانه بررسی شود.
بررسی دقیق تکلیف قانونی صنایع نیروگاه تجدیدپذیر به مدیران کمک می کند سهم مشمول، هزینه احتمالی و ظرفیت مناسب نیروگاه را مشخص کنند.
احداث نیروگاه خورشیدی روی سقف سوله، احداث نیروگاه در محل دیگر یا خرید برق تجدیدپذیر از مسیرهای مجاز، گزینه هایی هستند که می توان با توجه به شرایط کارخانه ارزیابی کرد.
تیم نوورا می تواند با بررسی مصرف برق، قدرت انشعاب و فضای قابل نصب، در برآورد اولیه ظرفیت نیروگاه خورشیدی صنعتی و ارزیابی گزینه های تامین برق تجدیدپذیر به شما کمک کند.
برای بررسی اولیه ظرفیت مورد نیاز کارخانه و دریافت مشاوره، با تیم نوورا تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا همه کارخانه ها مشمول ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان هستند؟
خیر. ماده ۱۶ واحدهای صنعتی با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات را هدف قرار می دهد. وضعیت دقیق هر واحد باید با توجه به مشخصات انشعاب و مقررات اجرایی بررسی شود.
اگر کارخانه سهم برق تجدیدپذیر خود را تامین نکند چه می شود؟
طبق ماده ۱۶ و آیین نامه اجرایی آن، در صورت کسری سهم مشمول، مابه التفاوت می تواند با تعرفه برق تجدیدپذیر محاسبه و در قبض برق لحاظ شود. مبلغ و دوره اعمال آن به تعرفه ابلاغی و شرایط جاری بستگی دارد.
آیا برای اجرای ماده ۱۶ حتما باید نیروگاه خورشیدی احداث کنیم؟
خیر. در چارچوب مقررات مربوط، خرید برق تجدیدپذیر از بورس انرژی یا استفاده از قراردادهای مجاز نیز می تواند قابل بررسی باشد. پیش از انتخاب روش، باید نحوه تایید و احتساب آن برای تعهد قانونی استعلام شود.
آیا ماده ۱۶ با ماده ۴ قانون مانع زدایی یکسان است؟
خیر. ماده ۱۶ مربوط به صنایع با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات است؛ ماده ۴ تکالیف جداگانه ای برای صنایع انرژی بر تعیین می کند. ممکن است یک کارخانه با توجه به مشخصات خود مشمول بررسی هر دو حکم باشد.
آیا احداث نیروگاه خورشیدی به معنی معافیت کامل از خاموشی است؟
خیر. میزان برخورداری از مزایای مدیریت مصرف به نوع صنعت، ظرفیت نیروگاه، میزان برق تولیدی و مقررات قابل اعمال بستگی دارد. احداث نیروگاه به تنهایی به معنی معافیت نامحدود از تمام محدودیت های برق نیست.
در این باره میتوانید به مقاله: (آیا صنایع دارای نیروگاه خورشیدی از خاموشی های اجباری معاف می شوند؟) رجوع کنید.
ظرفیت نیروگاه مورد نیاز کارخانه چگونه محاسبه می شود؟
ابتدا سهم برق تجدیدپذیر قابل تامین مشخص می شود. سپس با توجه به تولید ویژه منطقه، شرایط نصب، تلفات سیستم و ضوابط تایید انرژی، ظرفیت اولیه نیروگاه محاسبه خواهد شد.
