اگر صاحب یک نیروگاه خورشیدی هستید، احتمالا این سوال برایتان پیش آمده که برق اضافه ای که نیروگاه تولید می کند چه می شود و آیا می توان آن را به فروش رساند؟
وقتی نیروگاه خورشیدی در بعضی ساعات بیشتر از میزان مصرف محل برق تولید می کند، بخشی از انرژی تولیدشده ممکن است به شبکه تزریق شود. اما نحوه استفاده یا فروش این برق به نوع نیروگاه، ظرفیت آن، نوع انشعاب، قرارداد و ضوابط اتصال به شبکه بستگی دارد.
در سال ۱۴۰۵، روش های مختلفی برای استفاده اقتصادی از برق تجدیدپذیر وجود دارد. بسته به شرایط پروژه، برق تولیدشده می تواند برای مصرف مستقیم، خالص سنجی، قرارداد خرید تضمینی یا عرضه در تابلوی سبز بورس انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین اگر قصد دارید از نیروگاه خورشیدی خود درآمد کسب کنید، فقط انتخاب پنل و اینورتر کافی نیست. باید از همان ابتدای پروژه مشخص شود که برق تولیدی قرار است چگونه مصرف یا فروخته شود.
برق مازاد خورشیدی چیست؟
برق مازاد به بخشی از برق تولیدشده توسط نیروگاه گفته می شود که در همان لحظه در محل مصرف نمی شود.
برای مثال، فرض کنید یک کارخانه در ساعت ۱۲ ظهر به ۵۰۰ کیلووات برق نیاز دارد، اما نیروگاه خورشیدی آن در همان ساعت ۷۰۰ کیلووات برق تولید می کند.
در این شرایط، ۵۰۰ کیلووات برای مصرف کارخانه استفاده می شود و ۲۰۰ کیلووات باقی مانده، برق مازاد خواهد بود.
این برق مازاد، بسته به مدل اتصال و قرارداد نیروگاه، می تواند به شبکه تحویل داده شود یا در چارچوب سازوکارهای مجاز به فروش برسد.
نکته مهم این است که هر برق مازادی به صورت خودکار به معنی دریافت وجه نقد نیست. نحوه تسویه باید بر اساس مدل انتخابی پروژه مشخص شود.
روش های فروش برق خورشیدی در ایران
برای فروش یا استفاده اقتصادی از برق نیروگاه خورشیدی، بسته به شرایط پروژه می توان چند مسیر مختلف را بررسی کرد:
- مصرف مستقیم برق در محل
- خالص سنجی و تهاتر در نیروگاه های انشعابی مشمول
- قرارداد خرید تضمینی برق
- عرضه برق در تابلوی سبز بورس انرژی
- استفاده از سازوکار تجمیع کننده ها برای نیروگاه های کوچک و انشعابی واجد شرایط
هر کدام از این روش ها شرایط فنی، قراردادی و اقتصادی متفاوتی دارند و نمی توان یک روش را برای تمام نیروگاه ها بهترین گزینه دانست.
مصرف مستقیم برق خورشیدی؛ ساده ترین روش استفاده از تولید نیروگاه
در بسیاری از پروژه ها، بهترین استفاده از برق خورشیدی این است که انرژی تولیدشده مستقیما در همان محل مصرف شود.
برای مثال، یک کارخانه در طول روز فعالیت می کند و همزمان نیروگاه خورشیدی آن نیز برق تولید می کند. در این حالت، برق تولیدی می تواند بخشی از مصرف کارخانه را تامین کند و میزان برق خریداری شده از شبکه کاهش پیدا کند.
این روش را خودمصرفی می نامند.
خودمصرفی برای ساختمان های تجاری و صنعتی که بخش قابل توجهی از مصرف برق آنها در طول روز اتفاق می افتد، اهمیت زیادی دارد.
اما اگر تولید نیروگاه از مصرف لحظه ای بیشتر شود، موضوع برق مازاد و نحوه مدیریت آن مطرح می شود.
خالص سنجی یا Net Metering چیست؟
خالص سنجی یکی از روش هایی است که برای برخی نیروگاه های انشعابی و کوچک مورد استفاده قرار می گیرد.
در این مدل، تولید و مصرف برق یک انشعاب در محاسبات مربوط به انرژی در نظر گرفته می شوند. زمانی که نیروگاه بیشتر از مصرف محل برق تولید کند، بخشی از انرژی می تواند به شبکه تزریق شود و طبق ضوابط مربوط در محاسبات مصرف و تسویه انشعاب اثر بگذارد.
به زبان ساده، می توان گفت برق تولیدشده و مصرف برق شبکه در چارچوب مقررات با یکدیگر محاسبه می شوند.
آیا خالص سنجی همان فروش برق است؟
خیر.
این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
در خالص سنجی، هدف اصلی معمولا کاهش هزینه برق و تهاتر تولید با مصرف است؛ اما در قرارداد خرید برق، تولیدکننده برق خود را طبق یک قرارداد یا سازوکار مشخص عرضه می کند و در ازای آن درآمد دریافت می کند.
بنابراین اگر هدف شما کسب درآمد مستقیم از تولید برق است، باید مدل فروش مناسب پروژه را از ابتدا مشخص کنید.
خرید تضمینی برق خورشیدی چیست؟
یکی از شناخته شده ترین روش های درآمدزایی از نیروگاه های تجدیدپذیر، قرارداد خرید تضمینی برق است.
در این مدل، تولیدکننده طبق شرایط قرارداد، برق تولیدی نیروگاه را به خریدار می فروشد و درآمد بر اساس انرژی تولیدشده و نرخ تعیین شده محاسبه می شود.
نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی با توجه به ظرفیت نیروگاه، نوع نیروگاه، شرایط قرارداد و مصوبات مربوط تعیین می شود. بنابراین برای محاسبه درآمد یک پروژه، نباید صرفا یک نرخ ثابت را در نظر گرفت.
اگر قصد دارید درباره نرخ های خرید برق بیشتر بدانید، پیشنهاد می کنیم مقاله تعرفه خرید تضمینی برق خورشیدی را نیز مطالعه کنید.
تفاوت خرید تضمینی با فروش برق مازاد
در خرید تضمینی، موضوع معمولا فروش برق تولیدی نیروگاه طبق قرارداد است؛ در حالی که در خالص سنجی، تمرکز بیشتر روی رابطه بین تولید و مصرف یک انشعاب قرار دارد.
به همین دلیل، سرمایه گذاری روی نیروگاه برای فروش برق با نیروگاهی که هدف اصلی آن کاهش قبض برق است، می تواند طراحی و محاسبات اقتصادی متفاوتی داشته باشد.
فروش برق خورشیدی در تابلوی سبز بورس انرژی
یکی از مسیرهای مهم فروش برق تجدیدپذیر، عرضه برق در تابلوی سبز بورس انرژی است.
در این بازار، برق تولیدشده توسط نیروگاه های تجدیدپذیر می تواند در چارچوب مقررات و شرایط تعیین شده عرضه شود.
این روش بیشتر برای پروژه هایی اهمیت دارد که هدف آنها فروش برق و ایجاد درآمد از تولید انرژی است.
برای نیروگاه های کوچک نیز سازوکارهایی مانند تجمیع کننده ها در حال توسعه است تا امکان مشارکت نیروگاه های کوچک و انشعابی در بازار برق راحت تر شود.
تجمیع کننده برق چیست؟
تجمیع کننده، مجموعه یا شرکتی است که برق تولیدی چند نیروگاه کوچک را در چارچوب مجوزهای مربوط تجمیع کرده و برای عرضه در بازار اقدام می کند.
این سازوکار می تواند برای نیروگاه های کوچک اهمیت داشته باشد، زیرا ورود مستقل به بازار برق برای یک نیروگاه کوچک ممکن است از نظر اداری و اجرایی پیچیده تر باشد.
البته شرایط پذیرش، قرارداد و نحوه تسویه باید بر اساس مقررات جاری بررسی شود.
کنتور دوطرفه خورشیدی چیست؟
در نیروگاه های متصل به شبکه، اندازه گیری دقیق برق ورودی و خروجی اهمیت زیادی دارد.
کنتور دوطرفه می تواند میزان برق دریافت شده از شبکه و میزان برق تزریق شده به شبکه را به صورت جداگانه ثبت کند.
به همین دلیل در پروژه هایی که امکان تزریق برق به شبکه وجود دارد، تجهیزات اندازه گیری و الزامات فنی اتصال باید از ابتدای طراحی مورد توجه قرار بگیرند.
نکته مهم این است که نوع کنتور و تجهیزات اندازه گیری مورد نیاز به نوع اتصال، ظرفیت نیروگاه و مدل قرارداد بستگی دارد. بنابراین بهتر است مشخصات فنی مورد نیاز قبل از خرید تجهیزات از مرجع مربوط استعلام شود.
مراحل فروش برق خورشیدی چگونه است؟
فرآیند دقیق برای همه نیروگاه ها یکسان نیست، اما معمولا باید مراحل زیر طی شود.
۱. بررسی شرایط پروژه
در ابتدا ظرفیت مناسب نیروگاه، میزان مصرف، محل نصب، نوع انشعاب و امکان اتصال نیروگاه به شبکه بررسی می شود.
در همین مرحله بهتر است مشخص شود هدف پروژه کاهش هزینه برق است یا فروش برق و ایجاد درآمد.
۲. انتخاب مدل فروش
پس از بررسی شرایط پروژه، باید مدل مناسب انتخاب شود.
برای مثال ممکن است یک کارخانه از خودمصرفی استفاده کند، در حالی که یک سرمایه گذار با هدف فروش برق سراغ خرید تضمینی یا بورس انرژی برود.
۳. دریافت مجوز و بررسی اتصال به شبکه
پس از مشخص شدن مدل پروژه، درخواست ها و مدارک مورد نیاز از مسیر مربوط به ساتبا، شرکت توزیع برق یا برق منطقه ای پیگیری می شود.
مرجع و فرآیند دقیق به ظرفیت نیروگاه، محل احداث، نوع انشعاب و مدل قرارداد بستگی دارد.
۴. طراحی نیروگاه
در مرحله طراحی، تجهیزات اصلی نیروگاه انتخاب می شوند.
این تجهیزات معمولا شامل موارد زیر هستند:
- پنل خورشیدی
- اینورتر خورشیدی
- سازه نگهدارنده
- کابل و تجهیزات حفاظتی
- تابلوهای برق
- سیستم مانیتورینگ
- باتری ذخیره انرژی در صورت نیاز
طراحی باید به گونه ای انجام شود که ظرفیت تجهیزات با مصرف، شرایط تابش و محدودیت های اتصال به شبکه هماهنگ باشد.
۵. اجرای نیروگاه
بعد از تایید طراحی و تامین تجهیزات، عملیات نصب پنل ها، سازه، اینورتر و تجهیزات الکتریکی انجام می شود.
در پروژه های متصل به شبکه، رعایت الزامات فنی اهمیت زیادی دارد.
۶. تست و اتصال به شبکه
پس از تکمیل عملیات نصب، تجهیزات و سیستم توسط مراجع مربوط بررسی و تست می شوند.
در صورت تایید، فرآیند اتصال رسمی و بهره برداری از نیروگاه انجام خواهد شد.
۷. شروع فروش یا تسویه
بعد از شروع بهره برداری، انرژی تولیدشده بر اساس مدل انتخابی اندازه گیری و تسویه می شود.
در قرارداد خرید تضمینی، پرداخت طبق شرایط قرارداد انجام می شود.
در بورس انرژی نیز فروش و تسویه بر اساس سازوکار بازار انجام خواهد شد.
آیا می توان هم برق خورشیدی را مصرف کرد و هم مازاد آن را فروخت؟
در بعضی مدل های پروژه امکان استفاده از برق تولیدی برای مصرف مستقیم و مدیریت برق مازاد وجود دارد، اما نحوه انجام آن به نوع اتصال و قرارداد بستگی دارد.
برای مثال، یک کارخانه می تواند در طول روز ابتدا از برق تولیدی نیروگاه برای مصرف خود استفاده کند و در صورت وجود تولید بیشتر از مصرف، برق مازاد را طبق مدل مجاز پروژه به شبکه تحویل دهد.
بنابراین اگر هدف شما استفاده همزمان از خودمصرفی و فروش برق است، بهتر است این موضوع از مرحله طراحی مشخص شود.
آیا باتری خورشیدی درآمد نیروگاه را بیشتر می کند؟
باتری به تنهایی به معنی درآمد بیشتر نیست.
وظیفه اصلی باتری این است که انرژی تولیدشده را ذخیره کند تا بتوان در زمان مناسب از آن استفاده کرد.
در بعضی چارچوب های خرید برق، نیروگاه های مجهز به ذخیره ساز می توانند شرایط یا نرخ متفاوتی داشته باشند. با این حال، اضافه کردن باتری همیشه به معنی سود بیشتر نیست.
هزینه خرید باتری، ظرفیت ذخیره سازی، طول عمر، تعداد چرخه ها، راندمان و نحوه استفاده از انرژی باید در محاسبات اقتصادی پروژه لحاظ شوند.
اگر به موضوع ذخیره سازی انرژی علاقه دارید، مطالعه مقاله سیستم ذخیره سازی انرژی می تواند اطلاعات بیشتری در اختیار شما قرار دهد.
فروش برق خورشیدی چقدر درآمد دارد؟
نمی توان برای تمام نیروگاه ها یک رقم ثابت به عنوان درآمد اعلام کرد.
درآمد نیروگاه به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- ظرفیت نیروگاه
- میزان تابش خورشید
- تولید واقعی سالانه
- نوع قرارداد
- نرخ خرید برق
- قیمت معامله در بازار
- میزان خودمصرفی
- ظرفیت باتری
- هزینه های نگهداری
- هزینه اتصال به شبکه
برای مثال، دو نیروگاه با ظرفیت اسمی یکسان ممکن است به دلیل تفاوت در موقعیت جغرافیایی، سایه، دما و شرایط نصب، مقدار برق متفاوتی تولید کنند.
بنابراین محاسبه درآمد باید بر اساس تولید واقعی یا برآورد فنی همان پروژه انجام شود.
آیا فروش برق خورشیدی برای خانه هم امکان پذیر است؟
نیروگاه های خورشیدی خانگی و انشعابی کوچک نیز در چارچوب مقررات تجدیدپذیر می توانند در مسیرهای مشخص فروش یا تسویه برق قرار بگیرند.
در سال ۱۴۰۵ نیز سازوکارهایی برای مشارکت نیروگاه های کوچک و انشعابی در بازار برق توسعه پیدا کرده است.
با این حال، برای یک خانه یا ویلا باید ظرفیت نیروگاه، نوع انشعاب، میزان مصرف و شرایط قرارداد بررسی شود تا مشخص شود کدام روش برای آن مناسب تر است.
اگر هنوز در مرحله انتخاب ظرفیت هستید، مقاله تعداد پنل خورشیدی برای خانه می تواند به شما در برآورد اولیه کمک کند.
قبل از فروش برق خورشیدی چه اشتباهاتی را نباید انجام دهیم؟
خرید تجهیزات قبل از مشخص شدن مدل فروش
یکی از اشتباهات رایج این است که ابتدا پنل و اینورتر خریداری شود و بعد درباره نحوه فروش برق تصمیم گرفته شود.
بهتر است ابتدا هدف پروژه و مسیر فروش مشخص شود و سپس تجهیزات انتخاب شوند.
محاسبه درآمد فقط بر اساس ظرفیت پنل
مثلا نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی لزوما در تمام ساعات روز ۱۰۰ کیلووات برق تولید نمی کند.
تولید واقعی به تابش، دما، زاویه نصب، سایه، تلفات سیستم و شرایط محیطی بستگی دارد.
بی توجهی به ظرفیت اتصال شبکه
داشتن فضای کافی برای نصب پنل به معنی امکان اتصال هر ظرفیتی به شبکه نیست.
ظرفیت شبکه در محل پروژه باید پیش از سرمایه گذاری جدی بررسی شود.
انتخاب قرارداد فقط بر اساس نرخ بالاتر
یک نرخ بالاتر لزوما به معنی سود بیشتر نیست.
هزینه احداث، تولید سالانه، شرایط پرداخت، مدت قرارداد، هزینه اتصال و سایر تعهدات نیز باید در محاسبه اقتصادی در نظر گرفته شوند.
استفاده از اطلاعات قدیمی
نرخ های خرید برق و مقررات بازار انرژی ممکن است تغییر کنند.
بنابراین اطلاعات مربوط به سال های گذشته را نباید بدون بررسی با پروژه سال ۱۴۰۵ تطبیق داد.
برای فروش برق خورشیدی چه مجوزهایی لازم است؟
مجوزها و مدارک مورد نیاز به نوع نیروگاه، ظرفیت، محل احداث، نوع انشعاب و مدل فروش بستگی دارند.
بسته به پروژه ممکن است مدارکی مانند اطلاعات هویتی و مالکیت، مدارک انشعاب، مشخصات فنی نیروگاه، نقشه های فنی و مدارک مربوط به اتصال به شبکه مورد نیاز باشد.
در پروژه های بزرگ تر نیز فرآیندهای مربوط به مجوز احداث، قرارداد فروش، پروانه بهره برداری و اتصال به شبکه اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
به همین دلیل بهتر است قبل از شروع پروژه، مدارک و مراحل مورد نیاز برای همان نیروگاه از مرجع مربوط استعلام شود.
آیا فروش برق مازاد خورشیدی در سال ۱۴۰۵ به صرفه است؟
در بسیاری از پروژه ها می تواند اقتصادی باشد، اما پاسخ به شرایط همان پروژه بستگی دارد.
اگر هدف اصلی کاهش هزینه برق باشد، خودمصرفی ممکن است گزینه مناسب تری باشد.
اگر هدف ایجاد درآمد از تولید برق باشد، خرید تضمینی یا عرضه برق در بازار می تواند گزینه های قابل بررسی باشند.
برای نیروگاه های کوچک نیز استفاده از سازوکارهای تجمیع کننده می تواند مسیر ورود به بازار برق را ساده تر کند.
بنابراین بهتر است به جای پرسیدن اینکه «برق خورشیدی را با چه قیمتی می خرند؟»، ابتدا این سوال را مطرح کنیم:
برای نیروگاه من، کدام روش فروش بیشترین بازده اقتصادی را دارد؟
جمع بندی
فروش برق مازاد خورشیدی یک فرآیند یکسان برای همه نیروگاه ها نیست.
نوع نیروگاه، ظرفیت، میزان مصرف، نوع انشعاب، شرایط شبکه و هدف سرمایه گذار تعیین می کنند که کدام روش مناسب تر است.
در سال ۱۴۰۵، روش هایی مانند خودمصرفی، خالص سنجی در چارچوب مقررات مربوط، قرارداد خرید تضمینی و عرضه برق در تابلوی سبز بورس انرژی از گزینه هایی هستند که می توان برای پروژه های خورشیدی بررسی کرد.
برای نیروگاه های کوچک نیز سازوکار تجمیع کننده ها می تواند امکان حضور در بازار برق را فراهم کند.
بنابراین اگر هنوز نیروگاه را احداث نکرده اید، بهتر است ابتدا مدل اقتصادی و مسیر فروش برق مشخص شود و بعد بر اساس آن سراغ طراحی و انتخاب تجهیزات بروید.
Novra می تواند در مراحل بررسی پروژه، طراحی نیروگاه، انتخاب تجهیزات و اجرای سیستم خورشیدی در کنار شما باشد تا ظرفیت و ساختار نیروگاه متناسب با نیاز واقعی پروژه انتخاب شود.
سوالات متداول
آیا می توان برق مازاد پنل خورشیدی را فروخت؟
بسته به نوع نیروگاه، قرارداد و شرایط اتصال، برق تولیدی یا مازاد آن می تواند در چارچوب سازوکارهای مجاز به شبکه تحویل یا در بازار برق عرضه شود.
تفاوت فروش برق خورشیدی با خالص سنجی چیست؟
در خالص سنجی، تمرکز اصلی بر محاسبه تولید و مصرف یک انشعاب و کاهش هزینه برق است؛ اما در مدل های فروش، برق تولیدی طبق قرارداد یا سازوکار بازار عرضه می شود و تولیدکننده درآمد دریافت می کند.
آیا نیروگاه خانگی هم می تواند برق خود را بفروشد؟
نیروگاه های خانگی و انشعابی کوچک نیز می توانند در چارچوب مقررات مربوط از سازوکارهای فروش یا تسویه برق استفاده کنند. شرایط دقیق به ظرفیت نیروگاه و نوع انشعاب بستگی دارد.
آیا برای فروش برق خورشیدی کنتور دوطرفه لازم است؟
در پروژه های متصل به شبکه که انرژی به شبکه تزریق می شود، اندازه گیری دقیق برق ورودی و خروجی ضروری است. نوع کنتور و تجهیزات اندازه گیری بر اساس شرایط اتصال و قرارداد پروژه تعیین می شود.
نرخ خرید برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی به ظرفیت نیروگاه، نوع پروژه و شرایط قرارداد بستگی دارد. بنابراین برای محاسبه درآمد، باید آخرین نرخ و شرایط قرارداد مربوط به همان پروژه بررسی شود.
آیا می توان برق خورشیدی را در بورس انرژی فروخت؟
تابلوی سبز بورس انرژی یکی از مسیرهای عرضه برق تجدیدپذیر است. نیروگاه ها در صورت داشتن شرایط و مجوزهای لازم می توانند از این سازوکار استفاده کنند.
آیا باتری باعث افزایش درآمد نیروگاه خورشیدی می شود؟
در برخی مدل های قرارداد، نیروگاه مجهز به ذخیره ساز می تواند شرایط متفاوتی داشته باشد، اما باتری هزینه سرمایه گذاری را افزایش می دهد. بنابراین باید سود و هزینه آن برای همان پروژه محاسبه شود.
برای فروش برق خورشیدی از کجا شروع کنیم؟
ابتدا ظرفیت نیروگاه، میزان مصرف، نوع انشعاب و هدف پروژه را مشخص کنید. سپس امکان اتصال به شبکه و مدل مناسب فروش را بررسی کنید و بعد از آن سراغ طراحی و خرید تجهیزات بروید.
